25 januari 2018

artikel

Een doorbraak in de gemeente Zeist

Na de decentralisaties zoeken veel gemeenten naar antwoorden op de vraag: hoe geven we de zorg voor kwetsbare inwoners zo goed mogelijk vorm? Zo ook de Gemeente Zeist. Zij zag een kans om te transformeren in het sociale domein. Een transformatie waarin mensen weer willen meedoen en grip op hun leven krijgen. Maar ook een transformatie waarin men afstapt van het feit dat iedereen voor de wet gelijk is, minder denkt in systemen en zich richt op de mens. Wethouder Sander Jansen en adviseur sociaal domein Robbert Moorman vertellen over de nieuwe werkwijze (“Doorbraak”), en waarom het werkt. Ook nodigen zij andere gemeenten en instanties uit om hierover in gesprek te gaan.

Doorbraak Gemeente Zeist

Maatwerk: het mag eindelijk!

Tijdens een bijeenkomst met medewerkers en bestuurders uit organisaties betrokken in het sociale domein, vertelde de Gemeente Zeist het anders te willen doen en met welke filosofie. Of er sprake was van weerstand? ‘’Nee. Iedereen kent elkaar in dit domein”, vertelt wethouder Sander Jansen. “Men weet van de decentralisatie en voelt de urgentie om het anders aan te pakken. De professionals in het vak zijn blij met deze beweging. Maatwerk leveren mag eindelijk.’’ Het werd meteen duidelijk dat er genoeg ideeën waren en de betrokkenen moedigden elkaar aan. Samen gingen ze aan de slag met Doorbraak.

In de praktijk

Een mooi voorbeeld uit de praktijk verscheen 22 december jl. op AD.nl. Consulent Leon van Kleef belde samen met de Regionale Sociale Dienst aan bij Peter Basta (48), een man die vijf jaar in een diep dal leefde. Peter verloor zijn beide ouders en zijn baan als heftruckchaffeur. Hij werd geleefd door regels en de tientallen mensen waar hij mee te maken had. Samen lukte het om Peter weer licht aan het einde van de tunnel te laten zien. Samen voorkwamen ze dat hij dakloos werd en zonder tanden door het leven moest. Ook heeft Peter dankzij Doorbraak weer werk. Hij geeft aan er nog lang niet te zijn, maar het allerbelangrijkste volgens Peter, is dat hij weer toekomstperspectief heeft.

Om een nog beter beeld te schetsen, heeft de Gemeente Zeist animatievideo’s gemaakt van zulke praktijkvoorbeelden. Bekijk het het verhaal van Tom en het verhaal van Louis.

Ontstaan van een Doorbraak

Een doorbraak ontstaat, door ervan uit te gaan dat ieder mens en elke situatie uniek is, door de vraag ‘wat heb je nodig?’ te stellen en door regels, muurtjes en budgetverdelingen even te laten voor wat ze zijn. Volgens wethouder Sander Jansen is het niet zo dat regels geen rol spelen, maar wordt er breder gekeken. In elke casus kijkt de professional niet alleen naar de rechtmatigheid (mág het), maar ook naar het maatschappelijke rendement (wat levert het de maatschappij op) en de betrokkenheid van de cliënt zelf. Deze drie factoren zijn samengebracht in een waardendriehoek:

Waardendriehoek Doorbraak Zeist

Het dilemma van de betrokken cliënt

Door te kijken naar wat een aanpak de samenleving kost en oplevert, kan de gemeente Zeist voorkomen dat een inwoner op straat belandt door bijvoorbeeld een huurachterstand. Dat bespaart de samenleving veel geld op daklozenopvang, zorg en andere hulpverlening. Daarnaast vermindert mogelijk ook de overlast voor andere inwoners.

Het is heel belangrijk dat de cliënt zelf onderdeel van de oplossing is. De cliënt is uiteindelijk verantwoordelijk voor zijn/haar leven. Dat is tegelijkertijd ook een dilemma volgens Robbert Moorman. “Soms is de casuïstiek zo moeilijk, dat je bijna niet kan verwachten dat iemand zijn of haar toekomst kan formuleren. Vanuit de doorbraak-gedachte heb je dan nog steeds argumenten om het anders – los van alle muren en regels – aan te pakken. Betrokkenheid van de cliënt is belangrijk. Maar als het ontbreken ervan betekent dat je niets doet en de situatie escaleert, dan is de persoon niet per sé beter af, en de samenleving ook niet. Met Doorbraak gaan we voor de beste oplossingen. Dat mag zeker een onorthodoxe oplossing zijn. Als de conclusie op de werkvloer is dat het financieren van een fiets nu cruciaal is in het zorgplan, dan bieden we met Doorbraak ook de ruimte om dit te doen.”

Verbinding tussen hulpverleners

Samen met Albert Jan Kruiter van het Instituut voor Publieke Waarden introduceerde de Gemeente Zeist de nieuwe werkwijze ‘Doorbraak’ in Zeist. Deze werkwijze laat bureaucratie niet leidend zijn voor hetgeen wat hulpverleners uiteindelijk willen aanbieden aan mensen, en zorgt daarom voor doorbraken. Geen casus is hetzelfde. En juist daarom is het nodig dat hulpverleners continu verbinding zoeken met alle partijen die actief zijn in het speelveld. Men blijft met elkaar in gesprek en blijft leren van elkaar. Sander Jansen: ‘’Al is het maar om geen 14 hulpverleners meer met één cliënt bezig te laten zijn. Dit is voorheen wel eens voorgekomen: iedereen werkte vanuit zijn eigen hokje en deed wat zij moest doen. Te vaak ging dat zonder met elkaar af te stemmen en zonder dat de cliënt echt verder kwam. Nu is dat niet meer zo. Wij vragen professionals om de verbinding met elkaar te zoeken en elkaar te helpen waar nodig.’’

“Het heeft ons een gemeenschappelijk kompas gegeven”, volgens Robbert Moorman. “We gaan samen voor de beste oplossing voor mensen, wetende dat de situatie van de ene persoon nooit de situatie van de andere persoon zal zijn.’’

Andere verantwoordelijkheden en competenties

Zo simpel als het klinkt, zo ingewikkeld is het in de praktijk. Iedereen heeft met zijn achterbannen en organisatiebelangen te maken. Daarnaast vraagt het dat partnerorganisaties en zorgprofessionals hun verantwoordelijkheid breder gaan opvatten: voorbij de grenzen van hun organisatie. En het vraagt van zorgprofessionals andere competenties. De professional is altijd aangemoedigd om te werken en te denken langs regels, procedures en structuren. Nu wordt er veel meer gevraagd om samen te werken, het gesprek aan te gaan met alle andere partijen en elkaars belangen leren kennen. “Het is een andere werkwijze dan de professionals gewend zijn, en dat is ook wel eng”, geeft Sander Jansen aan.

Toch ziet de wethouder dat de professionals in het sociale domein enthousiast zijn. “Als je kan zorgen dat het enthousiasme wordt aangewakkerd en ziet dat mensen het goede doen, word je daar heel blij van en weet je dat we op de juiste weg zitten.” Robbert Moorman sluit zich daarbij aan: “Mensen werken niet voor niets in het publieke domein. Zij willen het goede doen, van elkaar leren en blijven ontwikkelen. Doorbraak is in dit geval echt een kers op de taart. Dit is waar de transformatie over gaat.”

Doorbraak als gemeenschappelijk goed

Na de eerste fase waarin diverse professionals in een separaat georganiseerde leeromgeving bij elkaar kwamen om kennis te delen, is het nu tijd voor de tweede fase. Een fase waarin de werkwijze onderdeel wordt van het gewone werk. Sander Jansen: ‘’We bespreken met elkaar wat te doen als een zorgprofessional dreigt vast te lopen en waar zij dan moet zijn. Samen kijken we naar de waardendriehoek en wat dat voor iedere partij betekent. Het gaat voornamelijk om de manier van samenwerken en hoe we elkaar vinden.’’

Robbert Moorman: “Uiteindelijk wil je dat Doorbraak gewoon is geworden. Dat je niet meer op de knop hoeft te drukken en dat er vanzelfsprekend vanuit deze manier gewerkt wordt. Het moet steeds concreter en makkelijker toepasbaar worden.’’

In gesprek en van elkaar leren

De wethouder en adviseur sociaal domein hebben diverse tips voor andere gemeenten die ook bezig zijn met een soortgelijke werkwijze als Doorbraak. Bijvoorbeeld: stop met complexe casussen in een separaat traject te behandelen, maar zorg dat de werkwijze onderdeel wordt van de alledaagse manier van werken. Maar het gaat verder, zeggen ze. Het gaat om een verandering van mentaliteit en om collega’s en andere partners in het sociaal domein opzoeken en vertrouwen. Wanneer je elkaar vertrouwt in de juiste oplossingen en elkaar helpt wanneer nodig, is een doorbraak mogelijk.

De Gemeente Zeist staat open om haar kennis te delen en wil ook graag van anderen leren. Ze ziet uitnodigingen om over Doorbraak in gesprek te gaan graag tegemoet. Geïnteresseerden kunnen contact opnemen via T: 14 030 of zeist@zeist.nl, ter attentie van Robbert Moorman.